Pódense definir como “cruz grande, de madeira ou de pedra, que para ser chamada cruceiro debe estar composta por gradas, base, fuste e capitel” todo isto con máis ou menos esculturas e ornamentacións. Esta ornamentación ten sempre un carácter concreto, as súas figuras son máis simbólicas que decorativas, e as esculturas ou relevos son sempre sobre temas relixiosos.

Sitúanse en encrucilladas, en sitios por onde soen pasar os cadaleitos ou en puntos onde finou alguen a causa dunha desgracia.

Digamos que a primera cruz de pedra foi creada nas illas Británicas, e a través do ciclo Carolinxeo chegou a Galicia, e tamén que a ruda cruz dos camiños, quizás foi orixinada nas forestas xermanas de “Limes Romanus” a través do ciclo Bretón, chegou a Galicia coroando ós miliarios e guiando ós peregrinos santiaguistas.

Como conclusión, da orixe dos cruceiros decir que todos os arqueólogos concordan en que a primera cruz de pedra non foi outra cousa que o mesmo “menhir” convertido ó cristianismo.

Resumindo, o cruceiro é un enxendro post-románico impulsado polo afán de imitar ás cruces procesionais.